Historie

‘Je gaat positiever denken, de kleur zit er weer in’

Dit is de titel van de eerste publicatie van de Opstap in 1983, het verslag van “het experiment” De Opstap.

De oprichting

Olla van Maasdijk, medewerker van het creativiteitscentrum Werkschuit volgt  eind jaren 70 de pedagogische didactische opleiding die vereist is om les te geven bij de Werkschuit. Zij loopt stage bij de creatief-therapeutische afdeling van de psychiatrische kliniek van het Wilhelmina Gasthuis in Amsterdam, Paviljoen 3. Tijdens deze stage valt het haar op hoe vaak mensen na hun ontslag uit de kliniek in korte tijd weer terugkomen. Zij bespreekt  dit met een van de psychiaters die haar uitlegt dat  deze mensen weer in hun oude – vaak ziekmakende situatie  terechtkomen en dat er te weinig extramurale zorg aanwezig is. Deze psychiater, dr. Horst van Renesse vraagt Olla of zij mogelijkheden ziet om deze “draaideur” patiënten een alternatief te bieden.

Olla maakt samen met Tineke Bouws, projectleider van de Werkschuit een plan en weet daar veel geïnteresseerde  partijen bij  te betrekken. De projectgroep Sociale en preventieve Psychiatrie biedt aan de wetenschappelijke begeleiding van het project te verzorgen en een student sociologie gaat een onderzoek doen naar de effecten van resocialisatie van ex-psychiatrische patiënten. Deze uitgebreide opzet heeft als nadeel dat de begroting steeds hoger wordt.

Het plan wordt dan ook medio 1979 afgewezen door het Preventiefonds. Uiteindelijk slagen Olla en Tineke erin om het hele project te vereenvoudigen, de begroting aan te passen en opnieuw aan te bieden aan de gemeente Amsterdam en een aantal fondsen.
Begin 1981 kent de gemeente Amsterdam de aanvraag voor het Experiment de Opstap toe, gevolgd door de aangevraagde fondsen.

 

De start

 De Opstap begint met een team van drie docenten die in tweetallen drie ochtenden lesgeven. Op een middag is er de vrije werkplaats waar ook oud-cursisten kunnen komen werken.Het fundament voor de Opstap les wordt gelegd: eerst gezamenlijk thee en koffie drinken, daarna uitleg van de les en aan het werk. Het laatste deel van de les wordt besteed aan een nabespreking.
Al snel is er behoefte aan uitbreiding, zoals een behandelaar van GG&GD afdeling Geestelijke Hygiëne verwoordde: “Vooral klemmend vinden wij de wens om het programma naar de middagen uit te breiden, omdat is gebleken dat voor sommige mensen het niet eenvoudig is om op tijd voor het ochtendprogramma te zijn”.

v.l.n.r. Dieuwke Tamsma, René Smorenburg, Nele Carvalho, Olla van Maasdijk

Huisvesting en samenwerkingspartners    

Een van de belangrijkste doelen  van het experiment de Opstap is om op een niet psychiatrische locatie te werken.
Omdat de eerste plannen met de directeur van de afdeling psychiatrie van het St.Lucas ziekenhuis in Amsterdam West plaatsvonden, wordt betreft de locatie gedacht aan de Meervaart in Osdorp. Dit blijkt een gouden greep te zijn. De Meervaart is een multifunctioneel cultureel centrum met een theater, bibliotheek en een artotheek. Deelnemers van de Opstap kunnen daar gebruik van maken. Deze voorzieningen worden gekoppeld aan de Opstap lessen die veel  in projectvorm worden gegeven. Zoals een project rond theaterbezoek. Beeldende lessen worden besteed aan b.v. de kleding (ontwerp maken) die je voor een theaterbezoek aantrekt of de maaltijd (stilleven) die je van te voren  kookt.

De Meervaart is op een ander punt van onschatbare waarde: 80 % van de medewerkers is vrijwilliger. Cursisten van de Opstap wordt de mogelijkheid geboden hieraan deel te nemen.

Door bezuinigingen van de Stichting Kunstzinnige Vorming (voorheen de Werkschuit) waar de Opstap  onder valt wordt de vestiging begin jaren negentig gesloten en moet er een andere locatie worden gezocht. Dat wordt de vestiging Theater van de SKVA op de Nieuwezijds Voorburgwal.

 

 

Het blijkt geen ideale locatie. Er zijn geen andere beeldende cursussen waar Opstap-cursisten in door kunnen stromen, de ruimte zelf is klein. Uiteindelijk verhuist de Opstap naar de vestiging Beeldend op de Mauritskade 24. De lessen zijn inmiddels uitgebreid naar 7 dagdelen per week.

In 2005 stopt Kunstweb  (voorheen de SKVA) met haar activiteiten. De gemeente geeft de Opstap de mogelijkheid om als zelfstandige stichting verder te gaan. De Opstap blijft op de Mauritskade samen met de afdeling Beeldend van Kunstweb die ook zelfstandig verder gaat als MK24.
Wel worden samenwerkingsverbanden aangegaan met andere partijen zoals HVO Querido. Toch besluit de Opstap in 2014 onafhankelijk te opereren bij de nieuwe aanbesteding van de gemeente Amsterdam en wordt daarmee een van de partners in de nieuwe WMO.

 

Pioniersfunctie

De Opstap is een voorloper van de participatie maatschappij. Wilma Boevink van het Trimbosinstituut omschrijft De Opstap in haar onderzoek in 1999 als een brugfunctie tussen ggz-instelling en maatschappij. De kracht schuilt er volgens haar in dat de cursisten in de gelegenheid worden gesteld om
‘minder patiënt te zijn’ en ‘meer burger te worden’.

De Opstap in 2016

Door stil te staan bij de geschiedenis van de Opstap zijn er een aantal zaken die opvallen:  De Opstap formule –ontwikkeld in 1981- staat nog steeds als een huis: De intakes, de les waar bij de koffie tijd is om even bij te praten, de persoonlijke aandacht zoals het nabellen bij afwezigheid en het vieren van verjaardagen. Maar vooral het gegeven dat de Opstap opereert in een niet therapeutische omgeving  is van groot belang. “Beeldend is hier niet beladen en daardoor nieuw” schrijft een cursist als quote in de Opstapuitgave: “Dat ik dit in twee uur kon”. Cursisten ervaren de locatie als een actieve en inspirerende omgeving.

Ook wordt het door de cursisten gewaardeerd dat de intakegesprekken, de RIS documentatie en de evaluaties nog steeds door de docenten zelf worden gedaan. Deze “korte lijnen” bieden veiligheid.
Wel verandert de periode dat een cursist bij de Opstap kan blijven. In het begin is dat maximaal een jaar. Met de mogelijkheid om daarna de vrije werkplaats te bezoeken. Met de nieuwe WMO is het mogelijk dat als het nodig is er een verlenging kan worden aangevraagd.
Dat betekent dat een cursist meer tijd krijgt om zich op verschillende terreinen te ontwikkelen en zich beter voor kan bereiden op een volgende stap, zoals het doen van vrijwilligerswerk. Mede door de veranderingen in de zorg en de maatschappij  is anno 2016 de behoefte aan vrijwilligers groter dan 35 jaar geleden. Momenteel stromen veel cursisten van de Opstap door naar een vrijwilligersfunctie.

Het Opstapteam

Het huidige docenten team bestaat uit Cora Mulder, Cornelie Bartlema en Kaj Glasbergen.

Cora liep na haar docenten opleiding eerste graads beeldende vorming stage op de Mauritskade en viel daarna regelmatig in. In 1998 werd zij door Margreet Scholten gevraagd om bij de Opstap te komen werken. Cora doet naast het lesgeven de administratie en onderhoudt de contacten met o.a.  de samenwerkingspartners en de gemeente. Ze hoopt dat de Opstap een werkelijke Opstap blijft voor de creatieve ontwikkeling van alle cursisten.

In het oprichtingsjaar van de Opstap behaalde Cornelie haar Rietveld-diploma. Tijdens haar pedagogische didactische bijscholing liep zij o.a. stage in een psychiatrische instelling. Na het behalen van deze bijscholing gaf zij les bij o.a. de Werkschuit totdat zij in 2000 gevraagd werd om les te komen geven bij de Opstap. Behalve  lesgeven doet zij o.a. de intakegesprekken met nieuwe cursisten  en is zij eindredacteur van de nieuwsbrief. Een van haar wensen  voor de Opstap toekomst is dat de inhoud van het werk op de eerste plaats kan blijven staan.

Ook Kaj behaalde in het oprichtingsjaar van de Opstap haar Rietveld-diploma. Ze heeft een pedagogisch didaktische achtergrond en een opleing tot creatief therapeut. Na deze opleiding ging zij als creatief therapeut werken bij een grote GGZ instelling. Tijdens dit werk kwam ze in aanraking met de Opstap en merkte de positieve werking bij de cliënten op. In 2008 werd ze gevraagd om te solliciteren bij de Opstap. Na  het vertrek van Janneke Tangelder begon ze bij de Opstap. Naast het lesgeven doet zij o.a. de intakegesprekken en schrijft het jaarverslag en een aantal publicaties. Een van haar wensen is dat er in de toekomst mee passende vervolgplekken komen zodat cursisten beter kunnen doorstromen.

Het docententeam doet veel maar kan niet alles. Daarom willen ze de volgende mensen met name noemen:
de bestuursleden: Tineke vd Klinkenberg, Ton Jagt en Alex Hageman,
de vrijwilligers: Willemijn, Els, Brenda, Liesbeth, Peter, Rick, Minou en Maoula.
en boekhouder Karin Tijdeman

Wat biedt De Opstap?

Stichting De Opstap biedt cursussen in beeldende vorming voor mensen met een psychiatrische achtergrond. Je kunt een cursus volgen voor één of meer dagdelen per week. Daarnaast bieden wij een vrije werkplaats.

De lessen zijn serieus en vragen om betrokkenheid. Aan de hand van opdrachten kun je je talenten en technieken ontwikkelen. Het samen bekijken van het werk is onderdeel van de les.

Contact

Stichting De Opstap
Mauritskade 24
1091 GC Amsterdam
020 665 62 15
info@deopstap.nl

Maandag van 8:00 tot 12:00 uur en 14:00 tot 17:00 uur, donderdag van 10:00 tot 12:00 uur.

Intakes worden gedaan op maandag tussen 10.00 en 12.00 uur en tussen 14.00 en 16.00 uur.